Michał Pyrz

pyrz1

UBI CONCORDIA, IBI VICTORIA
– GDZIE ZGODA , TAM ZWYCIĘSTWO ( łac.)

Michał Pyrz

włościanin, wójt gromady Nowosielce, dowódca zwycięskiej walki z Tatarami w dniach 9 czerwca – 13 czerwca 1624 r. Przydomek Głowacz.
Oto jego cechy charakterystyczne :

  • był w dojrzałym, statecznym wieku, szeroki w barach, mocny w garści,
  • miał wzrost okazały (od średniego do wysokiego), oczy niebieskie – pogodne, przenikliwe, włosy bujne, lekko kręcone, szatyn, twarz czerstwa, pociągła, wysokie mądre czoło, nos lekko orli ¹  
  •  był człowiekiem obrotnym i energicznym, posiadającym animusz wojskowy i własne zdanie, potrafił obejść się z koniem i utrzymać go tężyźnie bojowej, służył w regimencie wojska polskiego, miał ułańską fantazję
  • posiadał przywódczy charyzmat i cechy prawego człowieka, nie ulegał stereotypom
    Do dzisiaj w Nowosielcach krążą o Michale m.in. informacje:
  • „ bo poczciwości to był wójt, że i drugiego takiego nie znaleźć, a pobożny, pracowity, cudzego nie ruszył, a z biednym to gotów się był kapotą ostatnią podzielić”.
  • „ Michał był to człowiek szczery, otwarty, serdeczny i łatwy w stosunkach z ludźmi wszelkiego rodzaju”.
  • wójt był mistrzem w sztuce wojennej, miał usposobienie szczere i przystępne, szeroki pogląd na świat i wrodzone zamiłowanie piękna.

Rodak nowosielecki Jan Domka tak mówił o roku 1624: 
– „ Tak było w czerwcu 1624 r., kiedy Tatarzy pod wodzą Kantymira bezkarnie splądrowali i zniszczyli wiele wsi i miasteczek, domów i świątyń. opór stawiła ludność chłopska, a obrona Nowosielec urosła do rangi symbolu. Wieś ocalała dzięki umiejętnie zorganizowanej obronie i przywódcy chłopskiej gromady Michałowi Pyrzowi. Chłopi obronili się dzięki umocnionemu kościołowi schronili się w obrębie warowni kościelnej, której ściany i dach pokryli warstwą gliny, co uchroniło świątynię od podpalenia. odparli trzy ataki ordyńców wykorzystując śmigownice, a przede wszystkim w bezpośrednim starciu z Tatarami kosy. Ci prości ludzie potrafili w chwili próby wyzbyć się strachu oraz bohatersko i skutecznie walczyć, bronić swojej wsi i kościoła”.

Natomiast Krzysztof Chłapowski w książce „ Dzieje Dubiecka” tak opisuje rok 1624:
„ W miesiącu czerwcu ciężko ziemię ruską utrapił najazd Kantymira Mirzy, który w 5000 Tatarów z Wołoszczyzny od Śniatynia wtargnąwszy z niesłychaną szybkością do Medyki zawitał i tam założywszy kosz, na wszystkie strony poza Jarosław, Brzozów, Krosno, Rzeszów, Sędziszów rozpuścił swoje zagony, które pożogą i łupiestwem spustoszywszy niezliczone osady, wielką moc ludu wiejskiego uprowadziły”.

Wspaniały organizator obrony Wójt Michał Pyrz uratował to co najcenniejsze: życie ludzkie i świątynię nowosielecką. Tatarzy zostali odparci i pobici. Dowódca hordy tatarskiej został zabity… Tatarzy pogrzebali jego ciało i usypali mu mogiłę, która do dziś dnia stoi zwana Tatarem”. (Tadeusz Opioła – Michał Pyrz). Dzięki inicjatywie i zabiegom Tadeusza Opioły podjęto decyzję o usypaniu w Nowosielcach kopca na cześć Michała Pyrza, który został poświęcony w 1936 r.

Obrona Nowosielec przed Tatarami miała miejsce wówczas kiedy był: 

  • królem polski Zygmunt III Waza,
  • właścicielem wsi Nowosielce – księżna Anna ze Sztembergu, żona Aleksandra, księcia ostrogskiego,
  • proboszczem parafii Nowosielce od roku 1610 do roku 1651 – ksiądz Piotr Kisiel,
  • dzierżawcą Nowosielec – Jan Dzierżek ze Skrzyńca, podsędek ziemi lubelskiej.

¹ Pani Justyna Kotlińska – nauczycielka szkoły podstawowej w Nowosielcach, w 2004 roku przeprowadziła badania wyglądu dzieci szkolnej i młodzieży gimnazjum, dzięki którym wyłoniono przypuszczalny wygląd Michała Pyrza.